Serum hangi tıbbi alana aittir ?

Mert

New member
Serum Hangi Tıbbi Alana Aittir? Tek Bir Branşın Konusu Olmayan Bir Tedavi Yöntemi



Serum denildiğinde benim aklıma ilk olarak hastanelerde gördüğümüz, kolun damarına bağlanan o şeffaf sıvı geliyor. Açıkçası geçmişte ben de “serum takıldıysa mutlaka önemli bir tedavi uygulanıyordur” diye düşünüyordum. Özellikle halsizlik, kusma, ateş veya sıvı kaybı gibi durumlarda insanların “Bir serum alsam kendime gelirim” demesi de bu algıyı güçlendiriyor. Fakat konuya biraz daha yakından bakınca serumun aslında başlı başına bir hastalık tedavisi ya da tek bir uzmanlık alanı olmadığını görmek gerekiyor.

Tıbbi açıdan “serum” çoğunlukla intravenöz (IV) sıvı tedavisini ifade eder. Yani sıvının doğrudan damar yoluyla verilmesidir. Bunun hangi amaçla, hangi içerikle ve ne hızda uygulanacağı ise hastanın durumuna göre değişir. NICE'ın intravenöz sıvı tedavisi rehberinde de IV sıvıların sıvı-elektrolit dengesini düzeltmek, sıvı kaybını karşılamak veya dolaşımı desteklemek gibi farklı amaçlarla kullanılabileceği belirtiliyor.

Dolayısıyla “Serum hangi bölüme ait?” sorusuna tek kelimelik cevap vermek biraz yanıltıcı olur. Serum; acil tıp, iç hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları, anesteziyoloji ve reanimasyon, yoğun bakım, cerrahi ve başka pek çok klinik alanda kullanılabilen bir tedavi aracıdır.

[color=Serum bir tıbbi branş değil, tedavi yöntemidir][/color]

Bence önce kavramı düzeltmek gerekiyor. Serum bir “tıp dalı” değildir. Nasıl antibiyotik bir uzmanlık alanı değilse, damar yoluyla sıvı verilmesi de tek başına bir branş değildir.

Örneğin ciddi kusma ve ishal nedeniyle sıvı kaybeden bir hastaya damar yolundan sıvı verilmesi gerekebilir. Aynı şekilde ameliyat öncesinde veya sonrasında, ağızdan yeterli sıvı alamayan hastalarda, bazı dolaşım bozukluklarında veya belirli elektrolit dengesizliklerinde IV sıvı tedavisi gündeme gelebilir. NICE, IV sıvı gereksiniminin hastanın öyküsü, klinik muayenesi, mevcut hastalıkları, sıvı kayıpları ve laboratuvar bulguları değerlendirilerek belirlenmesini öneriyor.

Buradaki kritik nokta şu: Her halsiz insanın serum ihtiyacı yoktur.

Toplumda serumun bazen “hızlı toparlanma” yöntemi gibi algılanması bu noktada sorun yaratabiliyor. Oysa damar yoluyla sıvı vermek, gerektiğinde son derece yararlı bir tıbbi uygulama olmakla birlikte gereksiz uygulandığında tamamen risksiz değildir.



En sık akla gelen alanlardan biri acil tıptır. Acil servise sıvı kaybı, kusma, ishal, düşük tansiyon veya çeşitli akut hastalıklarla başvuran bazı hastalarda damar yolu açılarak IV sıvı tedavisi uygulanabilir. Ancak acil serviste serum verilmesi, “acile gelen herkese serum takılır” anlamına gelmez. Hastanın klinik durumu belirleyicidir.

İç hastalıkları (dahiliye) de serum tedavisinin sık kullanıldığı alanlardan biridir. Özellikle sıvı-elektrolit bozuklukları, bazı metabolik problemler ve ağızdan yeterli sıvı alamama gibi durumlarda IV tedavi gerekebilir.

Enfeksiyon hastalıkları alanında da durum benzerdir. Bazı enfeksiyonlarda hastanın sıvı ihtiyacı artabilir veya ciddi sistemik hastalık tablosu ortaya çıkabilir. Bu durumda serum, enfeksiyonun kendisini ortadan kaldıran bir ilaç değil; hastanın sıvı ve dolaşım durumunun yönetiminde kullanılan araçlardan biri olabilir.

Anesteziyoloji ve reanimasyon ile yoğun bakım ise IV sıvı tedavisinin çok daha karmaşık hale gelebildiği alanlardır. Yoğun bakım hastasında verilecek sıvının miktarı, içeriği ve hızı; böbrek, kalp, karaciğer ve dolaşım sistemi gibi birçok faktörle birlikte değerlendirilir.

Cerrahi hastalarda da serum oldukça yaygındır. Fakat burada da “ameliyat olan herkese aynı serum” gibi bir yaklaşım doğru değildir. Hastanın ameliyat türü, kan kaybı, oral alım durumu, böbrek fonksiyonları ve diğer klinik özellikleri tedaviyi etkiler.



Bir başka karışıklık da “serum” kelimesinin her zaman aynı sıvıyı ifade ettiği düşüncesidir. Oysa IV sıvıların farklı içerikleri ve kullanım amaçları vardır.

Örneğin bazı kristalloid sıvılar su ve elektrolit içerir. Bazı solüsyonlarda glukoz bulunabilir. Kullanılacak sıvı, hastanın ihtiyacına göre seçilir. NICE rehberinde IV sıvı tedavisi; resüsitasyon, rutin idame, mevcut eksikliklerin yerine konması ve anormal kayıpların karşılanması gibi farklı kategorilere ayrılıyor.

Bu ayrım bence özellikle önemli. Çünkü günlük konuşmada “serum” kelimesi tek bir ürünmüş gibi kullanılıyor. Oysa tıbbi karar açısından sıvının ne olduğu kadar neden verildiği de önemlidir.

Örneğin ciddi sıvı kaybı yaşayan bir kişinin ihtiyacı ile kalp yetmezliği bulunan bir kişinin sıvı yönetimi aynı şekilde yapılamaz. NICE da özellikle böbrek, kalp ve diğer organ fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.



Burada biraz eleştirel olmak gerektiğini düşünüyorum. Çünkü “serum iyidir” veya “serum gereksizdir” şeklindeki iki uç yaklaşım da bilimsel açıdan yeterli değil.

Gerçek sıvı kaybı olan, ağızdan yeterli sıvı alamayan veya dolaşım desteğine ihtiyaç duyan bir hastada IV sıvı tedavisi hayat kurtarıcı olabilir. NICE, sıvı resüsitasyonu gerektiğinde hastanın değerlendirilmesini, sıvı verilmesini ve ardından yeniden değerlendirme yapılmasını özellikle vurguluyor.

Fakat gereksiz sıvı verilmesi de masum kabul edilmemeli. Fazla sıvı bazı hastalarda sıvı yüklenmesine yol açabilir. Elektrolit içeriği uygun olmayan sıvıların yanlış kullanılması da elektrolit dengesizliklerine neden olabilir. Bu nedenle IV sıvı reçetesi gelişigüzel değil; sıvının türü, miktarı ve verilme hızını içerecek şekilde düzenlenmelidir.
 
Üst