Pernisiyöz Anemi Düzelir mi? “Ömür Boyu İğne” Cümlesini Duyunca Paniklemeyin
Bir gün kan tahlilinde B12 düşük çıkar, ertesi gün insan internette “pernisiyöz anemi” diye aratmaya başlar. Üçüncü gün ise kendini, doktorların kullandığı terimlerden daha karmaşık bir kahvaltı menüsünün ortasında bulur.
Benim bu hastalıkla ilgili en dikkat çekici bulduğum nokta şu: “Düzelir mi?” sorusunun cevabı aslında evet, ama “tamamen ortadan kalkar mı?” sorusunun cevabı biraz farklı.
Çünkü pernisiyöz anemi, çoğu zaman B12 vitamininin az alınmasından değil, vücudun B12'yi emebilmek için ihtiyaç duyduğu intrinsic factor adlı proteinin yeterince bulunmamasından kaynaklanan otoimmün bir durumdur. Bağışıklık sistemi mide hücrelerine saldırarak B12 emilimini zorlaştırır. NHLBI, NIH+1
Yani mesele sadece “Biraz daha et, yumurta, süt tüketeyim” değildir. Buzdolabına B12 deposu kursanız bile sorun B12'nin tabağa gelmesi değil, vücudun onu kullanabilmesidir.
Peki asıl meseleye gelelim: Pernisiyöz anemi düzelir mi?
Kan değerleri normale dönebilir mi?
Evet. Uygun B12 tedavisiyle kansızlık ve B12 eksikliğine bağlı birçok belirti belirgin biçimde düzelebilir.
B12 eksikliği tedavi edildiğinde kemik iliği yeniden sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmeye başlar. Tedavinin işe yarayıp yaramadığı kan testleriyle takip edilebilir; örneğin tedavinin erken döneminde retikülosit adı verilen genç kırmızı kan hücrelerinde beklenen artış görülebilir. NHS de tedavi başladıktan sonra kan testleriyle yanıtın takip edilebildiğini belirtiyor. nhs.uk
Fakat burada önemli bir ayrıntı var:
Pernisiyöz aneminin altında yatan otoimmün süreç genellikle “iyileştirilip bir daha hiç dönmeyecek” türden bir problem değildir.
Dolayısıyla “düzelmek” ile “bir daha hiçbir tedaviye ihtiyaç duymamak” aynı şey değildir.
Biraz garip ama güzel bir benzetme yapalım: Arabanızın deposunda yakıt eksik. Yakıtı koyduğunuzda araba yeniden çalışıyor. Fakat yakıtın depoya ulaşmasını sağlayan sistem bozuksa, “Depoyu doldurdum, artık hayat boyu yakıt gerekmeyecek” diyemiyorsunuz. B12 tedavisinin mantığı da buna benziyor.
Peki neden B12 iğnesi veriliyor?
Pernisiyöz anemide temel problem B12'nin bağırsaktan yeterince emilememesidir. Normalde B12, mide tarafından üretilen intrinsic factor ile birleşerek bağırsakta emilir. Pernisiyöz anemide bu mekanizma bozulabilir. nhs.uk
Bu nedenle özellikle emilim problemi söz konusu olduğunda B12'nin enjeksiyon yoluyla verilmesi oldukça mantıklıdır.
Tedavi şeması kişiye göre değişir. Başlangıçta daha sık enjeksiyonlar uygulanabilir, ardından idame tedavisine geçilebilir. NHS, beslenmeyle açıklanamayan B12 eksikliklerinde ve özellikle emilim problemi bulunan kişilerde uzun süreli, hatta yaşam boyu B12 tedavisi gerekebileceğini belirtiyor. nhs.uk
Burada “ömür boyu” kelimesi insanı biraz ürkütebiliyor.
Ama aslında şöyle düşünmek daha doğru:
Ömür boyu tedavi = ömür boyu hasta hissetmek değildir.
Tansiyon ilacı kullanan bir kişinin her gün “Ben hastayım” diye düşünmemesi gibi, düzenli B12 tedavisi alan birinin de hayatının merkezine hastalığı koyması gerekmez.
Bir iğne randevusu, insanın bütün kimliği değildir.
Erkekler meseleyi Excel tablosuna, kadınlar WhatsApp grubuna çevirmesin: Herkesin yöntemi farklı olabilir
Forumlarda sağlık konuları konuşulurken ilginç bir şey oluyor. Bazı erkekler “Tamam, hangi doz, hangi sıklık, kaç ay?” diye doğrudan çözüm tablosu çıkarmaya başlıyor.
Bazı kadınlar ise “Sende de yorgunluk var mıydı, benim arkadaşımda da olmuştu, doktor ne dedi?” diyerek işin duygusal ve sosyal tarafını anlamaya çalışıyor.
Ama gerçek hayat elbette bundan çok daha renkli.
Örneğin 42 yaşındaki Murat, teşhis konulduktan sonra ilk yaptığı şeyi “takvime iğne günlerini işaretlemek” olarak anlatabilir. Onun için kontrol hissi önemli olabilir.
Aynı yaşlarda Elif ise “Bu yorgunluk yüzünden kendimi aylardır tanıyamıyordum” diyerek önce yaşadığı deneyimin anlaşılmasını isteyebilir.
70 yaşındaki Hasan “Ben iğneden korkmam, yeter ki sonuçlar düzelsin” diyebilirken, 29 yaşındaki Deniz iğne fikrinden hoşlanmadığı için alternatif tedavileri doktoruyla konuşmak isteyebilir.
Burada cinsiyetten çok kişilik, yaş, yaşam tarzı, sağlık deneyimi ve beklentiler belirleyicidir.
Çözüm odaklı olmak da empati kurmak da değerlidir. Hatta ideal sağlık iletişiminde ikisinin aynı masaya oturması harika olur:
“Peki tedavim ne olacak?”
ve hemen ardından:
“Bu süreçte kendimi nasıl hissedeceğim?”
İkisi de meşru sorudur.
B12 yükseldi ama hâlâ yorgunsam ne olacak?
İşte forumlarda en çok kafa karıştıran konulardan biri bu.
Bir kişi B12 iğnesi olur, sonraki kan tahlilinde değer yükselir ve “Ama ben hâlâ kendimi eski enerjimde hissetmiyorum” der.
Bu durum tedavinin mutlaka başarısız olduğu anlamına gelmez.
B12 eksikliğinin neden olduğu belirtilerin düzelme süresi kişiden kişiye değişebilir. NIH'nin belirttiği gibi bazı belirtiler aylar içinde iyileşebilir; özellikle sinir sistemiyle ilişkili uyuşma ve karıncalanma gibi sorunlar daha uzun sürebilir ve bazı nörolojik hasarlar kalıcı olabilir. NHLBI, NIH
Bu nedenle “B12 değerim düzeldi, o halde bütün belirtilerim yarın sabah 08.00'de sona ermeli” şeklinde bir beklenti gerçekçi olmayabilir.
Vücudun laboratuvar sonuçlarından biraz daha yavaş çalışan bir tarafı var.
Kan tahlili “tamamdır” diyebilirken insanın bedeni “Bir dakika, daha toparlanıyorum” diyebilir.
En önemli konu: Nörolojik belirtileri hafife almamak
B12 eksikliği yalnızca kansızlıkla ilgili değildir.
Uyuşma, karıncalanma, denge sorunları, zihinsel işlevlerde değişiklikler veya başka nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir. Üstelik bazı nörolojik belirtiler belirgin kansızlık veya makrositoz olmadan da görülebilir. Gloucestershire NHS Trust
Bir gün kan tahlilinde B12 düşük çıkar, ertesi gün insan internette “pernisiyöz anemi” diye aratmaya başlar. Üçüncü gün ise kendini, doktorların kullandığı terimlerden daha karmaşık bir kahvaltı menüsünün ortasında bulur.
Benim bu hastalıkla ilgili en dikkat çekici bulduğum nokta şu: “Düzelir mi?” sorusunun cevabı aslında evet, ama “tamamen ortadan kalkar mı?” sorusunun cevabı biraz farklı.
Çünkü pernisiyöz anemi, çoğu zaman B12 vitamininin az alınmasından değil, vücudun B12'yi emebilmek için ihtiyaç duyduğu intrinsic factor adlı proteinin yeterince bulunmamasından kaynaklanan otoimmün bir durumdur. Bağışıklık sistemi mide hücrelerine saldırarak B12 emilimini zorlaştırır. NHLBI, NIH+1
Yani mesele sadece “Biraz daha et, yumurta, süt tüketeyim” değildir. Buzdolabına B12 deposu kursanız bile sorun B12'nin tabağa gelmesi değil, vücudun onu kullanabilmesidir.
Peki asıl meseleye gelelim: Pernisiyöz anemi düzelir mi?
Kan değerleri normale dönebilir mi?
Evet. Uygun B12 tedavisiyle kansızlık ve B12 eksikliğine bağlı birçok belirti belirgin biçimde düzelebilir.
B12 eksikliği tedavi edildiğinde kemik iliği yeniden sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmeye başlar. Tedavinin işe yarayıp yaramadığı kan testleriyle takip edilebilir; örneğin tedavinin erken döneminde retikülosit adı verilen genç kırmızı kan hücrelerinde beklenen artış görülebilir. NHS de tedavi başladıktan sonra kan testleriyle yanıtın takip edilebildiğini belirtiyor. nhs.uk
Fakat burada önemli bir ayrıntı var:
Pernisiyöz aneminin altında yatan otoimmün süreç genellikle “iyileştirilip bir daha hiç dönmeyecek” türden bir problem değildir.
Dolayısıyla “düzelmek” ile “bir daha hiçbir tedaviye ihtiyaç duymamak” aynı şey değildir.
Biraz garip ama güzel bir benzetme yapalım: Arabanızın deposunda yakıt eksik. Yakıtı koyduğunuzda araba yeniden çalışıyor. Fakat yakıtın depoya ulaşmasını sağlayan sistem bozuksa, “Depoyu doldurdum, artık hayat boyu yakıt gerekmeyecek” diyemiyorsunuz. B12 tedavisinin mantığı da buna benziyor.
Peki neden B12 iğnesi veriliyor?
Pernisiyöz anemide temel problem B12'nin bağırsaktan yeterince emilememesidir. Normalde B12, mide tarafından üretilen intrinsic factor ile birleşerek bağırsakta emilir. Pernisiyöz anemide bu mekanizma bozulabilir. nhs.uk
Bu nedenle özellikle emilim problemi söz konusu olduğunda B12'nin enjeksiyon yoluyla verilmesi oldukça mantıklıdır.
Tedavi şeması kişiye göre değişir. Başlangıçta daha sık enjeksiyonlar uygulanabilir, ardından idame tedavisine geçilebilir. NHS, beslenmeyle açıklanamayan B12 eksikliklerinde ve özellikle emilim problemi bulunan kişilerde uzun süreli, hatta yaşam boyu B12 tedavisi gerekebileceğini belirtiyor. nhs.uk
Burada “ömür boyu” kelimesi insanı biraz ürkütebiliyor.
Ama aslında şöyle düşünmek daha doğru:
Ömür boyu tedavi = ömür boyu hasta hissetmek değildir.
Tansiyon ilacı kullanan bir kişinin her gün “Ben hastayım” diye düşünmemesi gibi, düzenli B12 tedavisi alan birinin de hayatının merkezine hastalığı koyması gerekmez.
Bir iğne randevusu, insanın bütün kimliği değildir.
Erkekler meseleyi Excel tablosuna, kadınlar WhatsApp grubuna çevirmesin: Herkesin yöntemi farklı olabilir
Forumlarda sağlık konuları konuşulurken ilginç bir şey oluyor. Bazı erkekler “Tamam, hangi doz, hangi sıklık, kaç ay?” diye doğrudan çözüm tablosu çıkarmaya başlıyor.
Bazı kadınlar ise “Sende de yorgunluk var mıydı, benim arkadaşımda da olmuştu, doktor ne dedi?” diyerek işin duygusal ve sosyal tarafını anlamaya çalışıyor.
Ama gerçek hayat elbette bundan çok daha renkli.
Örneğin 42 yaşındaki Murat, teşhis konulduktan sonra ilk yaptığı şeyi “takvime iğne günlerini işaretlemek” olarak anlatabilir. Onun için kontrol hissi önemli olabilir.
Aynı yaşlarda Elif ise “Bu yorgunluk yüzünden kendimi aylardır tanıyamıyordum” diyerek önce yaşadığı deneyimin anlaşılmasını isteyebilir.
70 yaşındaki Hasan “Ben iğneden korkmam, yeter ki sonuçlar düzelsin” diyebilirken, 29 yaşındaki Deniz iğne fikrinden hoşlanmadığı için alternatif tedavileri doktoruyla konuşmak isteyebilir.
Burada cinsiyetten çok kişilik, yaş, yaşam tarzı, sağlık deneyimi ve beklentiler belirleyicidir.
Çözüm odaklı olmak da empati kurmak da değerlidir. Hatta ideal sağlık iletişiminde ikisinin aynı masaya oturması harika olur:
“Peki tedavim ne olacak?”
ve hemen ardından:
“Bu süreçte kendimi nasıl hissedeceğim?”
İkisi de meşru sorudur.
B12 yükseldi ama hâlâ yorgunsam ne olacak?
İşte forumlarda en çok kafa karıştıran konulardan biri bu.
Bir kişi B12 iğnesi olur, sonraki kan tahlilinde değer yükselir ve “Ama ben hâlâ kendimi eski enerjimde hissetmiyorum” der.
Bu durum tedavinin mutlaka başarısız olduğu anlamına gelmez.
B12 eksikliğinin neden olduğu belirtilerin düzelme süresi kişiden kişiye değişebilir. NIH'nin belirttiği gibi bazı belirtiler aylar içinde iyileşebilir; özellikle sinir sistemiyle ilişkili uyuşma ve karıncalanma gibi sorunlar daha uzun sürebilir ve bazı nörolojik hasarlar kalıcı olabilir. NHLBI, NIH
Bu nedenle “B12 değerim düzeldi, o halde bütün belirtilerim yarın sabah 08.00'de sona ermeli” şeklinde bir beklenti gerçekçi olmayabilir.
Vücudun laboratuvar sonuçlarından biraz daha yavaş çalışan bir tarafı var.
Kan tahlili “tamamdır” diyebilirken insanın bedeni “Bir dakika, daha toparlanıyorum” diyebilir.
En önemli konu: Nörolojik belirtileri hafife almamak
B12 eksikliği yalnızca kansızlıkla ilgili değildir.
Uyuşma, karıncalanma, denge sorunları, zihinsel işlevlerde değişiklikler veya başka nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir. Üstelik bazı nörolojik belirtiler belirgin kansızlık veya makrositoz olmadan da görülebilir. Gloucestershire NHS Trust